Workation, czyli praca z wakacyjnej lokalizacji. Co musi ustalić pracodawca?

Czym jest workation?
Workation nie jest osobną formą zatrudnienia. To zwykła praca zdalna wykonywana z miejsca innego niż to, w którym pracownik na co dzień mieszka lub pracuje. Sam urlop za granicą jeszcze nim nie jest. O workation mówimy dopiero wtedy, gdy podczas wyjazdu pracownik wykonuje także obowiązki służbowe. Zgoda na taki wyjazd to więc coś więcej niż zgoda na zmianę lokalizacji. Pracodawca musi ustalić, czy praca z wybranego miejsca jest dopuszczalna i czy nie powoduje dodatkowych zobowiązań prawnych.
Po co firmom workation?
Możliwość pracy z innego miejsca bywa dla kandydatów argumentem przy wyborze pracodawcy, a dla zespołu okazją do zmiany otoczenia. Firma zyskuje atrakcyjniejszą ofertę i wizerunek pracodawcy, który ufa pracownikom.
Rozwiązanie nie pasuje jednak do każdej organizacji. Najłatwiej wprowadzić je tam, gdzie większość zadań da się wykonać zdalnie, a współpraca z zespołem i klientami nie wymaga stałej obecności w jednym miejscu. W produkcji, logistyce czy magazynach jest to trudniejsze, choć może dotyczyć stanowisk administracyjnych w takich firmach. O zgodzie powinny decydować stanowisko, zakres obowiązków i potrzeby operacyjne.
Zobacz także: Wczasy pod gruszą – komu przysługują i ile wynoszą?
Workation a Kodeks pracy
Miejsce pracy trzeba uzgodnić
Według art. 67¹⁸ Kodeksu pracy praca zdalna może być wykonywana całkowicie lub częściowo w miejscu wskazanym przez pracownika i każdorazowo uzgodnionym z pracodawcą, także pod adresem zamieszkania. Pracownik nie może więc sam postanowić, że od jutra pracuje z innego miasta czy kraju. Strony mogą natomiast z góry uzgodnić kilka miejsc oraz sposób, w jaki pracownik poinformuje o wyborze jednego z nich. To wygodne rozwiązanie dla firm, które dopuszczają workation częściej niż raz. Przed wyjazdem dobrze jest ustalić na piśmie lub mailowo miejsce i okres pracy, godziny dostępności, sposób komunikacji z zespołem i przełożonym, zasady przekazywania i raportowania zadań, wymagania dotyczące sprzętu oraz postępowanie w razie awarii lub braku łączności.
Obowiązki pracodawcy
Praca zdalna z wakacyjnej lokalizacji pozostaje pracą zdalną, więc obowiązują te same zasady BHP. Pracodawca przygotowuje ocenę ryzyka zawodowego i informację o bezpiecznym wykonywaniu pracy. Przed rozpoczęciem pracy pracownik potwierdza w oświadczeniu, że się z nimi zapoznał i będzie ich przestrzegał. Składa też oświadczenie, że w uzgodnionym miejscu panują bezpieczne i higieniczne warunki pracy, a stanowisko organizuje z uwzględnieniem zasad ergonomii. Bez tego oświadczenia nie można dopuścić go do pracy zdalnej. Z pracą zdalną wiążą się też koszty. Przy zwykłej pracy zdalnej pracodawca zapewnia materiały i narzędzia albo pokrywa związane z nią wydatki, na przykład ryczałtem za energię i media (art. 67²⁴ Kodeksu pracy). Okazjonalna praca zdalna rządzi się w tym zakresie innymi zasadami.
Okazjonalna praca zdalna
Kodeks pracy przewiduje uproszczony tryb, czyli okazjonalną pracę zdalną. Pracownik może ją wykonywać na swój wniosek, złożony w postaci papierowej lub elektronicznej, przez nie więcej niż 24 dni kalendarzowe w roku (art. 67³³). Pracodawca nie musi uwzględnić wniosku.
Dla firm rozważających workation to często najprostsze rozwiązanie. Do okazjonalnej pracy zdalnej nie stosuje się art. 67¹⁹–67²⁴ ani art. 67³¹ § 3, pracodawca nie pokrywa kosztów materiałów i narzędzi, a pracownikowi nie przysługuje ryczałt. Zasady BHP obowiązują jednak nadal, czyli także ocena ryzyka, informacja dla pracownika i jego oświadczenia.
Tryb ten ma swoje granice. Limit 24 dni liczy się w roku kalendarzowym, a niewykorzystane dni nie przechodzą na kolejny rok. Dłuższy wyjazd trzeba oprzeć na zwykłej pracy zdalnej. Sam limit nie daje też prawa do pracy z dowolnego miejsca. Kodeks pracy nie zakazuje wykonywania okazjonalnej pracy zdalnej za granicą, ale lokalizację nadal trzeba uzgodnić, a ograniczenia mogą wynikać z przepisów kraju pobytu.
Workation za granicą
Wyjazd za granicę wymaga sprawdzenia czterech obszarów: prawa pobytu i pracy, podatków, ubezpieczeń społecznych oraz ochrony danych. Polska zgoda na workation nie rozstrzyga kwestii, które wynikają z przepisów kraju docelowego.
Prawo pobytu i pracy
Możliwość wjazdu do państwa nie oznacza prawa do wykonywania tam pracy zdalnej. Obywatele UE korzystają ze swobody przemieszczania się, ale sytuacja obywateli państw trzecich bywa inna. Pobyt na wizie turystycznej lub w ruchu bezwizowym nie musi uprawniać do pracy ani dla polskiego, ani dla zagranicznego pracodawcy. Przed udzieleniem zgody firma powinna ustalić, czy prawo kraju docelowego dopuszcza taką pracę i czy nie wymaga wizy, zezwolenia lub innych dokumentów. Dotyczy to zwłaszcza państw spoza UE.
Workation a podatki
Rezydencję podatkową trzeba odróżnić od miejsca opodatkowania wynagrodzenia. Polski rezydent podatkowy płaci podatek w Polsce od wszystkich dochodów, niezależnie od tego, gdzie je osiągnął. Rezydentem jest osoba, która ma w Polsce centrum interesów osobistych lub gospodarczych albo przebywa w Polsce dłużej niż 183 dni w roku podatkowym. To dwa osobne kryteria i wystarczy spełnić jedno.
Zachowanie polskiej rezydencji nie przesądza jednak, że wynagrodzenie za pracę wykonywaną za granicą zostanie opodatkowane wyłącznie w Polsce. Decydują przepisy krajowe i właściwa umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania. W typowej umowie wynagrodzenie podlega opodatkowaniu tylko w państwie rezydencji, jeśli spełnione są łącznie trzy warunki:
- Pracownik przebywa w drugim państwie nie dłużej niż przez okres wskazany w umowie, najczęściej 183 dni w określonym przedziale czasu.
- Wynagrodzenie wypłaca pracodawca lub ktoś działający w jego imieniu, a pracodawca nie ma siedziby ani miejsca zamieszkania w tym państwie.
- Wynagrodzenia nie ponosi zakład ani stała placówka, którą pracodawca ma w tym państwie. Pobyt krótszy niż 183 dni nie gwarantuje więc braku obowiązków podatkowych za granicą. W typowym krótkim wyjeździe ryzyko bywa niewielkie. Rośnie przy dłuższych pobytach, pracy w kilku państwach oraz u osób, które z zagranicy negocjują umowy z klientami lub kierują zespołem, bo wtedy trzeba sprawdzić także, czy w kraju pobytu nie powstaje zakład pracodawcy. W takich sytuacjach potrzebna jest indywidualna analiza.
Ubezpieczenia społeczne i dokument A1
W UE, EOG, Szwajcarii i Wielkiej Brytanii obowiązuje zasada, że osoba podlega ustawodawstwu jednego państwa. Co do zasady jest to państwo, w którym faktycznie wykonuje pracę. Wyjątki dotyczą między innymi delegowania i regularnej pracy w kilku państwach, a wtedy znaczenie mają miejsce zamieszkania, zakres pracy w poszczególnych krajach i charakter zatrudnienia. Dokument A1 potwierdza, któremu systemowi ubezpieczeń podlega pracownik. Samo zatrudnienie w polskiej firmie nie oznacza, że pracownik automatycznie pozostaje w polskim systemie. Przy wyjeździe do państwa spoza wymienionego obszaru A1 nie ma zastosowania, a o systemie ubezpieczeń decyduje umowa dwustronna, jeśli Polska zawarła ją z danym krajem.
Z workation nie należy mylić porozumienia ramowego w sprawie transgranicznej telepracy, do którego ZUS przystąpił 1 lipca 2023 r. Dotyczy ono pracy zdalnej wykonywanej z państwa zamieszkania dla pracodawcy z innego państwa. Typowego workation, czyli czasowego wyjazdu osoby mieszkającej w Polsce, nie obejmuje. Przed wyjazdem firma powinna ustalić, czy w danym modelu potrzebny jest A1, zwłaszcza gdy pracownik regularnie pracuje w więcej niż jednym państwie.
Ochrona danych i bezpieczeństwo informacji
Pracownik może mieć dostęp do danych osobowych, informacji o klientach lub kandydatach i dokumentów firmy. Przed wyjazdem trzeba więc określić, z jakich urządzeń i sieci może korzystać. Podstawą jest praca na sprzęcie służbowym z aktualnym oprogramowaniem, bezpieczne połączenie z siecią firmową i uwierzytelnianie wieloskładnikowe, jeśli firma je stosuje. Pracownik nie powinien łączyć się przez publiczne, niezabezpieczone sieci Wi-Fi, zostawiać sprzętu bez nadzoru ani pozwalać, by osoby postronne widziały ekran lub dokumenty.
Przy pobycie poza Europejskim Obszarem Gospodarczym pojawia się pytanie o rozdział V RODO. Zgodnie z wytycznymi EDPB 05/2021 zdalny dostęp do danych przez pracownika administratora, który przebywa w kraju trzecim, nie jest sam w sobie transferem danych, ponieważ pracownik stanowi część organizacji administratora. Administrator nadal odpowiada jednak za bezpieczeństwo danych i powinien uwzględnić ryzyka związane z lokalizacją. Sam VPN nie rozwiązuje wszystkich problemów.
Ubezpieczenie zdrowotne
Przed wyjazdem trzeba ustalić, jaką ochronę zdrowotną ma pracownik. Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ) pozwala korzystać z niezbędnych, nieplanowanych świadczeń w publicznym systemie opieki państwa pobytu, na zasadach obowiązujących w tym kraju. Nie pokrywa jednak wszystkich kosztów. Nie gwarantuje na przykład transportu medycznego do Polski ani pełnych kosztów akcji ratunkowej. W zależności od kierunku można rozważyć dodatkowe ubezpieczenie, a także sprawdzić, czy obecna ochrona obejmuje pracę wykonywaną poza Polską.
Jak przygotować firmę na workation?
Nie każda firma potrzebuje rozbudowanej procedury, ale krótkie zasady ułatwiają rozpatrywanie wniosków. Przed zatwierdzeniem wyjazdu pracodawca powinien znać:
- kraj, miejsce i długość pobytu,
- przepisy kraju docelowego dotyczące pobytu i pracy, podatków oraz ubezpieczeń,
- warunki pracy zdalnej, czyli dostępność pracownika, sposób komunikacji, zakres zadań i raportowanie,
- stan BHP, czyli ocenę ryzyka i oświadczenia pracownika,
- zasady korzystania ze sprzętu i systemów poza biurem,
- zakres ochrony zdrowotnej i wypadkowej za granicą.
Jak oceniać pracę podczas workation?
Ocena nie powinna sprowadzać się do tego, czy pracownik jest online. Ważniejsze są rezultaty: terminowość, jakość zadań, dostępność w uzgodnionych godzinach i wpływ nieobecności w biurze na współpracę z innymi działami. Po powrocie dobrze jest zebrać opinie pracownika i jego przełożonego, żeby sprawdzić, czy przyjęte zasady się sprawdziły.
Workation może być dobrym benefitem, jeśli firma przygotuje się do niego z wyprzedzeniem. Przed zgodą trzeba ustalić miejsce i czas pracy, uzgodnić zasady pracy zdalnej oraz sprawdzić BHP, ochronę danych, podatki i ubezpieczenia. Najwięcej uwagi wymaga wyjazd za granicę, bo nawet krótki pobyt może wiązać się z obowiązkami wynikającymi z prawa innego państwa.
LeasingTeam Group wspiera firmy w obszarze zatrudnienia i zarządzania personelem, pomagając dopasować rozwiązania kadrowe do potrzeb biznesu. Skontaktuj się z nami!
Źródła
Artykuł uwzględnia stan prawny na 18 listopada 2026 r.
- Kodeks pracy, Dz.U. z 2026 r. poz. 1245, ELI, w szczególności art. 67¹⁸–67³⁴.
- Państwowa Inspekcja Pracy, praca zdalna: zasady organizacji pracy zdalnej i obowiązki pracodawcy.
- Ministerstwo Finansów, dochody z pracy wykonywanej za granicą: rezydencja podatkowa i opodatkowanie wynagrodzenia.
- ZUS, wykonywanie pracy w dwóch lub kilku państwach członkowskich: ustalanie właściwego ustawodawstwa.
- Komisja Europejska, Which rules apply to you?: koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego.
- Europejska Rada Ochrony Danych, wytyczne 05/2021: stosowanie art. 3 RODO i przekazywanie danych do państw trzecich.
- NFZ, Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego: zakres ochrony zdrowotnej podczas czasowego pobytu za granicą.


