Mobbing w pracy
Czym jest mobbing w pracy?
Definicja mobbingu znajduje się w Kodeksie pracy. Zgodnie z nią mobbing oznacza działania lub zachowania dotyczące pracownika albo skierowane przeciwko niemu, które polegają na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu. Takie działania mogą prowadzić do zaniżonej oceny przydatności zawodowej, poniżenia, ośmieszenia, izolowania pracownika albo wyeliminowania go z zespołu.
O mobbingu można mówić wtedy, gdy niewłaściwe zachowania powtarzają się przez dłuższy czas i negatywnie wpływają na sytuację pracownika. W praktyce mogą powodować poczucie bezradności, utratę pewności siebie, pogorszenie atmosfery w zakładzie pracy oraz psychiczne dręczenie.
Jakie zachowania mogą oznaczać mobbing?
Przykłady mobbingu to m.in. nieuzasadniona krytyka, rozpowszechnianie fałszywych informacji, prowokowanie pracownika, ograniczenie możliwości wypowiadania się, ośmieszanie, izolowanie, nieuzasadnione grożenie utraty pracy albo wydawanie absurdalnych poleceń. Mobbing występuje także wtedy, gdy pracownik jest stale pomijany, odsuwany od zadań lub przeciążany obowiązkami.
Zachowania mobbingowe mogą być jawne, ale też ukryte. Bierna agresja, szantaż, podważanie kompetencji czy upokarzające usiłowania zaszkodzenia jednostce również mogą świadczyć o mobbingu. Sprawcą może być przełożony pracownika, współpracownik albo osoba działająca w grupie pracowników.
Czego nie należy mylić z mobbingiem?
Nie każde trudne doświadczenie w pracy jest mobbingiem. Jednorazowa kłótnia, rozmowa z przełożonym, uzasadniona krytyka czy konflikt nie muszą spełniać jego przesłanek. Granica zostaje przekroczona wtedy, gdy działania są powtarzalne, poniżające, zastraszające i naruszają prawa pracownika.
Mobbingu nie należy też mylić z normalnym egzekwowaniem obowiązków pracowników, jeśli odbywa się rzeczowo i zgodnie z prawem. Ważne jest to, czy zachowania miały na celu poniżenie, zastraszenie lub osłabienie pozycji pracownika.
Rodzaje mobbingu i kto może być jego sprawcą?
Rodzaje mobbingu zależą od relacji między sprawcą a ofiarą. Mobbing pionowy występuje wtedy, gdy przełożony nadużywa pozycji wobec podwładnego. Mobbing poziomy dotyczy osób na podobnych stanowiskach, a mobbing wstępujący pojawia się, gdy działania są kierowane przeciwko przełożonemu.
Mobber może wykorzystywać przewagę służbową, informacyjną lub społeczną, działać przez kontrolę, presję, szantaż, prowokowanie pracownika albo atmosferę strachu. Ofiarą mobbingu może być każda osoba, także pracownik zaangażowany lub zgłaszający nieprawidłowości.
Konsekwencje mobbingu
Mobbing negatywnie wpływa na zdrowie, relacje i codzienne funkcjonowanie. Pierwsze sygnały to m.in. stres, lęk przed pracą, problemy ze snem, spadek koncentracji i brak perspektyw rozwoju zawodowego. Jeśli zdrowie psychiczne uległo pogorszeniu, mogą pojawić się stany lękowe, depresja i zwolnienia chorobowe.
Konsekwencje mobbingu dotykają też organizacji. Trudno określić rzeczywistą skalę mobbingu, jeśli pracownicy boją się zgłaszać problem, ale tolerowanie takich zachowań zwiększa rotację, obniża morale, psuje wizerunek firmy i może prowadzić do spraw przed sądem pracy.
Jak udowodnić i zgłosić mobbing?
W przypadku podejrzenia mobbingu warto systematycznie gromadzić dowody. Pomocne mogą być wiadomości, notatki z datami zdarzeń, dokumenty, nagrania, zeznania świadków, potwierdzenia zgłoszeń, orzeczenie psychologa lub opinia lekarza. Ważne jest pokazanie, jak długo trwały działania, czego dotyczyły i jaki miały wpływ na osobę poszkodowaną.
Mobbing można zgłosić przełożonemu wyższego szczebla, działowi HR, komisji antymobbingowej, PIP albo dochodzić swoich praw przed sądem pracy. To sąd ocenia, czy mobbing rzeczywiście zaistniał, dlatego uporządkowana dokumentacja ma duże znaczenie.
Jakie prawa ma ofiara mobbingu?
Pracownik, który doznał mobbingu, ma prawo domagać się ochrony. Jeżeli mobbing wywołał rozstrój zdrowia, może dochodzić zadośćuczynienia. Jeśli z powodu mobbingu rozwiązał umowę o pracę, przysługuje mu odszkodowanie nie niższe niż minimalne wynagrodzenie za pracę. Możliwa jest też ochrona na podstawie odrębnych przepisów, np. przy naruszeniu dóbr osobistych.
Jakie są obowiązki pracodawcy w przypadku mobbingu?
Pracodawca jest obowiązany przeciwdziałać mobbingowi, czyli nie tylko reagować na ewentualne przypadki mobbingu, ale też im zapobiegać. Pomagają w tym jasne procedury, polityka antymobbingowa, szkolenia, bezpieczne kanały zgłoszeń i sprawiedliwy podział obowiązków.
Organizacja powinna też monitorować atmosferę w pracy, reagować na niepokojące zachowania i chronić osoby zgłaszające problem. Dzięki temu łatwiej ograniczyć mobbing w pracy i budować środowisko oparte na szacunku.
