Urlop rodzicielski dla ojca – ile trwa, ile jest płatny i jak z niego skorzystać?

Czym jest urlop rodzicielski dla ojca?

Urlop rodzicielski to uprawnienie pracownicze, które umożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem po zakończeniu urlopu macierzyńskiego lub okresu odpowiadającego temu urlopowi. Mogą z niego korzystać zarówno matka, jak i ojciec. Nie ma przy tym znaczenia, czy rodzice pozostają w związku małżeńskim.

Prawo do urlopu rodzicielskiego przysługuje rodzicom łącznie, ale część tego uprawnienia jest przypisana indywidualnie do każdego z nich. Zgodnie z przepisami każdemu rodzicowi przysługuje 9 tygodni urlopu, których nie może przekazać drugiej osobie. Jeżeli ojciec nie wykorzysta swojej części, matka nie będzie mogła przejąć tych tygodni.

Takie rozwiązanie wynika ze zmian wprowadzonych do Kodeksu pracy w 2023 roku w związku z wdrożeniem unijnej dyrektywy work-life balance. Ich celem było między innymi zwiększenie udziału obojga rodziców w opiece nad dzieckiem.

Ile tygodni urlopu rodzicielskiego przysługuje ojcu?

W przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie rodzicom przysługuje łącznie 41 tygodni urlopu rodzicielskiego. Jeżeli podczas jednego porodu urodzi się więcej niż jedno dziecko, wymiar wzrasta do 43 tygodni.

Szczególne zasady obowiązują w przypadku urodzenia dziecka z odpowiednim zaświadczeniem, o którym mowa w ustawie „Za życiem”. W takiej sytuacji łączny wymiar urlopu wynosi 65 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka oraz 67 tygodni w przypadku porodu mnogiego.

Wspólny wymiar urlopu nie oznacza, że ojciec może wykorzystać wszystkie tygodnie, których nie wykorzystała matka. Każdemu z rodziców przysługuje bowiem osobna, nieprzenoszalna część wynosząca 9 tygodni. Przy urodzeniu jednego dziecka ojciec może zatem wykorzystać maksymalnie 32 tygodnie urlopu rodzicielskiego. Przy porodzie mnogim limit wynosi 34 tygodnie. Są to maksymalne wartości uwzględniające sytuację, w której ojciec wykorzystuje również całą pozostałą część wspólnej puli.

Przykład: jeżeli matka wykorzysta 32 tygodnie urlopu rodzicielskiego, ojcu pozostanie 9 tygodni. Nie może ich przekazać matce, nawet jeśli sam zdecyduje się nie korzystać z tego uprawnienia. Jeżeli natomiast matka wykorzysta 20 tygodni, ojciec może skorzystać z pozostałych 21 tygodni, w tym ze swojej nieprzenoszalnej części.

Kiedy ojciec może skorzystać z urlopu rodzicielskiego?

Ojciec może korzystać z urlopu rodzicielskiego po zakończeniu przez matkę urlopu macierzyńskiego lub okresu odpowiadającego temu urlopowi. Nie musi jednak czekać, aż matka wykorzysta cały przysługujący rodzicom urlop rodzicielski. Przepisy pozwalają na podział tego uprawnienia i korzystanie z niego przez oboje rodziców w różnych terminach, a także jednocześnie.

Urlop rodzicielski można wykorzystać jednorazowo albo w maksymalnie pięciu częściach. Co do zasady każda część powinna obejmować co najmniej 8 tygodni. Przepisy przewidują jednak wyjątki od tej zasady, między innymi dla nieprzenoszalnych 9 tygodni drugiego rodzica oraz ostatniej części urlopu, jeżeli pozostały okres jest krótszy niż 8 tygodni. Urlop udzielany jest w tygodniach. Rodzice nie muszą wykorzystywać całego urlopu bezpośrednio po zakończeniu okresu macierzyńskiego. Mogą pozostawić część uprawnienia na później, przy czym urlop rodzicielski należy wykorzystać najpóźniej do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. Zasadniczo maksymalnie 16 tygodni można odłożyć na późniejszy termin.

Warto również rozróżnić pracowniczy urlop rodzicielski od prawa do zasiłku macierzyńskiego. Urlop w rozumieniu Kodeksu pracy przysługuje osobom zatrudnionym na podstawie stosunku pracy. Osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia lub prowadzące działalność gospodarczą mogą natomiast, po spełnieniu warunków ubezpieczeniowych, otrzymywać zasiłek macierzyński za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu. Nie oznacza to jednak, że uzyskują w ten sposób status pracownika korzystającego z urlopu na podstawie Kodeksu pracy.

Czy ojciec może skorzystać z urlopu rodzicielskiego, jeśli matka nie pracuje?

Sama informacja, że matka nie pracuje, nie przesądza o prawie ojca do urlopu rodzicielskiego ani do zasiłku. Trzeba rozróżnić sytuację matki, która nie jest pracownicą, ale podlega ubezpieczeniu chorobowemu i może otrzymywać zasiłek macierzyński, od sytuacji osoby niepracującej i nieubezpieczonej. Pracownik będący ojcem może skorzystać z przysługującego mu urlopu rodzicielskiego na zasadach określonych w Kodeksie pracy. Z kolei ubezpieczonemu ojcu może przysługiwać zasiłek macierzyński za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu niezależnie od tego, czy matka dziecka jest objęta ubezpieczeniem. W przypadku pobierania świadczeń przez oboje rodziców trzeba jednak uwzględnić ustawowe limity i zasady dotyczące poszczególnych okresów.

Jeżeli sytuacja rodzinna lub ubezpieczeniowa jest nietypowa, przed złożeniem dokumentów warto sprawdzić ją indywidualnie z pracodawcą lub ZUS. Szczególne zasady dotyczą między innymi przypadków, w których ojciec przejmuje część uprawnień związanych z urlopem macierzyńskim.

Czy ojciec może korzystać z urlopu rodzicielskiego jednocześnie z matką?

Rodzice mogą przebywać na urlopie rodzicielskim w tym samym czasie. Trzeba jednak pamiętać, że wspólny limit nie ulega przez to zwiększeniu. Okresy wykorzystywane przez rodziców jednocześnie są rozliczane w ramach przysługującej im puli.

Przykładowo, przy urodzeniu jednego dziecka rodzice mogą korzystać z urlopu rodzicielskiego przez te same 9 tygodni. W tym czasie każde z nich wykorzystuje po 9 tygodni ze swojego uprawnienia. Łącznie z dostępnej puli 41 tygodni zostaje więc wykorzystanych 18. Możliwe jest również naprzemienne korzystanie z urlopu. Jeden rodzic może opiekować się dzieckiem przez określony czas, a następnie przekazać opiekę drugiemu. Dzięki temu rodzice mogą dopasować okresy nieobecności do sytuacji rodzinnej i zawodowej.

Jak złożyć wniosek o urlop rodzicielski dla ojca?

Ojciec, który chce skorzystać z urlopu rodzicielskiego, powinien złożyć wniosek do pracodawcy. Można przekazać go w postaci papierowej lub elektronicznej. Dokument należy złożyć najpóźniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. We wniosku trzeba wskazać okres, w którym pracownik zamierza korzystać z uprawnienia. Należy również dołączyć wymagane dokumenty i oświadczenia dotyczące korzystania z urlopu przez drugiego rodzica. Ich zakres zależy od sytuacji rodzinnej oraz sposobu podziału urlopu.

Przed przygotowaniem dokumentacji warto ustalić z drugim rodzicem, czy planujecie korzystać z urlopu w tym samym czasie, czy podzielić opiekę na następujące po sobie okresy. Ułatwi to prawidłowe określenie wykorzystanej i pozostałej części uprawnienia. Jeżeli wniosek został złożony prawidłowo i w wymaganym terminie, pracodawca jest zobowiązany go uwzględnić. Udzielenie urlopu rodzicielskiego nie zależy więc od uznaniowej zgody przełożonego. Inaczej wygląda sytuacja, gdy pracownik chce zrezygnować z rozpoczętego urlopu i wcześniej wrócić do pracy – wymaga to uzgodnienia z pracodawcą.

Ile wynosi zasiłek macierzyński podczas urlopu rodzicielskiego dla ojca?

Za okres urlopu rodzicielskiego ojcu przysługuje zasiłek macierzyński. Co do zasady wynosi on 70% podstawy wymiaru zasiłku. Stawka ta dotyczy również indywidualnych 9 tygodni, których ojciec nie może przekazać matce.

Podstawę wymiaru zasiłku ustala się na podstawie przeciętnego wynagrodzenia pracownika z odpowiedniego okresu poprzedzającego powstanie prawa do świadczenia. Przy obliczeniach stosuje się zasady określone w przepisach o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. W przepisach przewidziano również możliwość otrzymywania zasiłku w wysokości 81,5% podstawy wymiaru za okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego. Dotyczy to sytuacji, w której matka złoży odpowiedni wniosek nie później niż 21 dni po porodzie. Ten sposób ustalania wysokości świadczenia nie obejmuje jednak nieprzenoszalnych 9 tygodni drugiego rodzica.

Oznacza to, że ojciec korzystający ze swojej indywidualnej części urlopu rodzicielskiego otrzymuje zasiłek w wysokości 70% podstawy wymiaru, nawet jeżeli matka zdecydowała się na wariant 81,5%. Przy planowaniu nieobecności warto uwzględnić, że zasiłek nie jest równy dotychczasowemu wynagrodzeniu. Różnica może mieć znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy ojciec zamierza wykorzystać dłuższy okres urlopu.

Czy można pracować podczas urlopu rodzicielskiego?

Pracownik może łączyć urlop rodzicielski z wykonywaniem pracy u pracodawcy, który udzielił mu urlopu. W takim przypadku wymiar czasu pracy nie może przekraczać połowy pełnego etatu. Osoba zatrudniona na pełny etat może więc pracować maksymalnie na pół etatu, a pozostałą część czasu przeznaczyć na opiekę nad dzieckiem. Takie rozwiązanie pozwala zachować kontakt z obowiązkami zawodowymi i stopniowo wrócić do aktywności w firmie.

Łączenie urlopu z pracą powoduje proporcjonalne wydłużenie okresu urlopowego. Przy urodzeniu jednego dziecka może on wynieść maksymalnie 82 tygodnie, a przy porodzie mnogim – 86 tygodni. W przypadku szczególnych uprawnień wynikających z ustawy „Za życiem” maksymalny okres wynosi odpowiednio 130 i 134 tygodnie. Pracownik powinien złożyć wniosek o łączenie urlopu z pracą co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem wykonywania obowiązków. Pracodawca co do zasady powinien go uwzględnić. Może jednak odmówić, jeżeli nie pozwala na to organizacja pracy lub rodzaj wykonywanej pracy. W takiej sytuacji musi poinformować pracownika o przyczynie odmowy w terminie 7 dni od otrzymania wniosku.

Czy ojciec jest chroniony przed zwolnieniem podczas urlopu rodzicielskiego?

Pracownik korzystający z urlopu rodzicielskiego podlega szczególnej ochronie stosunku pracy. Co do zasady pracodawca nie może w tym czasie wypowiedzieć ani rozwiązać z nim umowy o pracę. Ochrona rozpoczyna się już od dnia złożenia wniosku o urlop, ale nie wcześniej niż 21 dni przed planowanym rozpoczęciem korzystania z uprawnienia. Trwa do zakończenia urlopu. Przepisy przewidują jednak wyjątki, między innymi w przypadku ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także w określonych sytuacjach uzasadniających rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Po zakończeniu urlopu pracodawca ma obowiązek dopuścić pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku. Jeżeli nie jest to możliwe, powinien zapewnić mu stanowisko równorzędne lub inne odpowiadające jego kwalifikacjom. Warunki zatrudnienia nie mogą być mniej korzystne niż te, które obowiązywałyby, gdyby pracownik nie korzystał z urlopu. Korzystanie z uprawnień rodzicielskich nie może być podstawą do nierównego traktowania pracownika ani ograniczania jego możliwości rozwoju zawodowego.

Urlop rodzicielski a urlop ojcowski – czym się różnią?

Urlop rodzicielski i urlop ojcowski to dwa odrębne uprawnienia. Oba są związane z opieką nad dzieckiem, ale różnią się wymiarem, terminem wykorzystania i zasadami przyznawania.

Urlop ojcowski przysługuje wyłącznie ojcu i wynosi maksymalnie 2 tygodnie. Można wykorzystać go jednorazowo albo podzielić na dwie części, z których każda musi obejmować co najmniej tydzień. Wniosek należy złożyć co najmniej 7 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu.

W przypadku dziecka biologicznego urlop ojcowski można wykorzystać do ukończenia przez nie 12. miesiąca życia. Przy przysposobieniu dziecka obowiązuje odrębny termin: urlop należy wykorzystać w ciągu 12 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia o przysposobieniu, nie później jednak niż do ukończenia przez dziecko 14. roku życia. Urlop rodzicielski ma znacznie większy wymiar i jest uprawnieniem przysługującym obojgu rodzicom. Ojciec ma w jego ramach własne 9 tygodni, których nie może przekazać matce. Urlop można wykorzystać do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat, a wniosek należy złożyć co najmniej 21 dni wcześniej.

Ojciec może skorzystać z obu uprawnień, jeżeli spełnia warunki określone w przepisach. Wykorzystanie urlopu ojcowskiego nie pomniejsza wymiaru przysługującego mu urlopu rodzicielskiego.

Co powinien wiedzieć pracodawca o urlopie rodzicielskim ojca?

Z perspektywy pracodawcy urlop rodzicielski ojca oznacza konieczność zaplanowania nieobecności pracownika i zapewnienia ciągłości realizowanych zadań. Ma to szczególne znaczenie w firmach, w których obowiązki są skupione na niewielkiej liczbie osób lub wymagają specjalistycznych kompetencji.

Po otrzymaniu wniosku dział HR lub kadr powinien sprawdzić jego kompletność, termin złożenia oraz wymagane dokumenty i oświadczenia. Następnie należy ustalić okres nieobecności, zweryfikować dostępny wymiar urlopu i przygotować odpowiednie rozliczenia.

Ważnym elementem jest także organizacja zastępstwa. Jeżeli pracownik odpowiada za zadania, których nie można łatwo przekazać innym członkom zespołu, warto wcześniej ustalić sposób przekazania obowiązków i podział pracy na czas jego nieobecności. Przy dłuższych urlopach pomocne może być również zaplanowanie stopniowego powrotu pracownika do obowiązków, jeżeli zdecyduje się on łączyć urlop z pracą. Pracodawca powinien przy tym pamiętać, że urlop rodzicielski jest prawem pracownika, a nie świadczeniem przyznawanym według uznania firmy. Organizacja pracy musi uwzględniać możliwość skorzystania z tego uprawnienia, a po zakończeniu urlopu pracownik powinien mieć zapewniony powrót na warunkach określonych w Kodeksie pracy.

Urlop rodzicielski dla ojca pozwala aktywnie uczestniczyć w opiece nad dzieckiem i podzielić obowiązki rodzinne z drugim rodzicem. Przy urodzeniu jednego dziecka rodzicom przysługuje łącznie 41 tygodni urlopu, z czego 9 tygodni jest przypisanych indywidualnie do każdego z nich. Ojciec może wykorzystać swoją część niezależnie od decyzji matki.

Urlop można podzielić na kilka okresów, wykorzystać jednocześnie z drugim rodzicem albo połączyć z pracą na część etatu. Trzeba jednak pamiętać o terminie złożenia wniosku, który wynosi co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem urlopu. Za okres urlopu rodzicielskiego przysługuje zasiłek macierzyński, co do zasady w wysokości 70% podstawy wymiaru. Dla pracodawcy oznacza to konieczność prawidłowego przygotowania dokumentacji, zaplanowania zastępstwa i zapewnienia pracownikowi możliwości powrotu do pracy po zakończeniu urlopu.

Źródła

Kodeks pracy – tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1245

Urlop rodzicielski – Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej

Prawo do zasiłków w przypadku matek nieubezpieczonych – Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej

Wysokość zasiłku macierzyńskiego – Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Urlop ojcowski – Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej

Rozporządzenie w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem, Dz.U. 2025 poz. 322